Wat is duurzaamheid?

Op dinsdag 20 april 2010 stond het Coloplast Congres in het teken van duurzaamheid. Wat is duurzaam werken in de gezondheidszorg? Uit alle delen van het land kwamen ruim 348 verpleegkundigen en inkopers naar ’t Spant in Bussum om antwoorden te zoeken op de vraag hoe duurzaamheid onderdeel kan uitmaken van het zorgcentrum waar je werkt. Het bleekt niet een makkelijk te beantwoorden vraag. We denken allemaal na over duurzaamheid, doen daar thuis al iets aan maar in het ziekenhuis slechts mondjesmaat. Dat bleek uit de zaal middels hand opsteken. In een gezamenlijke ochtendprogramma gaven diverse sprekers invulling aan hun kijk op duurzaamheid. Hier onder volgt een verslag daarvan.

De hilarische openingsfilm zette ons aan het denken. Is duurzaamheid urine recyclen, tafeldekken met oude kranten of bij toerbeurt in de kelder elektriciteit opwekken met hometrainers? Dagvoorzitter Tom van ’t Hek maakt melding van de IJslandse bijdrage aan duurzaamheid: hoeveel vliegtuigenergie is er niet bespaard door de uitbraak van de vulkaan? Ook alle aanwezigen droegen hun steentje bij: meer dan 80% is gekomen met de door Coloplast aangeboden treinkaartjes. Aan duurzaamheid van de aarde is deze dagen in elk geval gedacht. 

Duurzaam ondernemen

Dirk Pekelharing, vicepresident van Coloplast in onze regio, zet ons verder op het goede spoor. Volgens Van Dale betekent duurzaamheid: “kwaliteit, niet aan slijtage onderhevig”. Dat komt terug in de filosofie van Coloplast. Wat in 2000 nog maatschappelijk verantwoord ondernemen heette wordt nu duurzaam ondernemen genoemd. Duurzaam ondernemen is gericht op economische prestaties (profit), met respect voor de sociale kant (people), binnen ecologische randvoorwaarden (planet). Met deze triple-P benadering is Coloplast al jaren bezig met duurzaamheid. “We nemen verantwoordelijkheid voor de voetafdruk die we achterlaten voor diegene die na ons komt. Makkelijk is dat niet, we zullen hulp nodig hebben van gedragswetenschappers en antropologen. Groen is de boodschap”.

Vandaag moeten we verantwoordelijkheid nemen om de toekomst veilig te stellen. Kwaliteit is daarbij onontbeerlijk. In praktijk betekent dat: haal de gevaarlijke stoffen uit je product en geef de consument vertrouwen door samenwerking.  Gebruikers zijn mede bepalend voor de innovaties van producten en de beoogde resultaten dienen een gemeenschappelijk (win/win) doel. Lokale verzorgers en verpleegkundigen zullen getraind moeten worden om de gebruikers dit vertrouwen te geven.

Aandacht voor duurzaamheid is in Zuid-Europa nog ver te zoeken. Scandinavië loopt voorop met duurzame energie en zorg. Als het proces én het product goed zijn heb je de kans patiënten levenslang aan producten te verbinden. Duurzaamheid zelf is daarbij voor patiënten (nog) geen thema. Er is gewoon geen vraag naar, maar dat kan wel komen. Denk daarbij aan weekmakers in speelgoed. Incontinentie heb je een leven lang, dus duurzaamheid in producten is enorm belangrijk. Daarbij geldt: “als je kwalijke stoffen eruit kan halen, moet je het doen!” 

Duurzaam fouten oplossen

Eric van der Hijden is strategie consultant. Dat betekent dat hij bedrijven helpt lange termijn doelstellingen te realiseren. Duurzame zorg is zo’n doel: daar wordt iedereen beter van! Het begrip duurzaamheid komt uit de landbouw: hoe gaan we om met schaarste en hulpbronnen? Schaarste in de zorg is dagelijks in het nieuws. Is de zorg over 15 jaar nog beschikbaar, nog betaalbaar en nog van goede kwaliteit? In dat perspectief zijn drie zaken van belang: een houdbaar zorgstelsel, duurzame zorg en verantwoord leven. Deze drie samenhangende vooruitzichten worden uitgelegd.

Kosten binnen de zorg blijven groeien. Herziening van de zorg is dan ook een onderscheidend onderwerp bij de komende verkiezingen: eigen bijdrage, artsen in loondienst en schrappen in het pakket. 

Zijn we zelf verantwoordelijk voor onze leefstijl? Was het maar zo eenvoudig! Een beter milieu en leefomgeving doet de levensverwachting met jaren groeien. Toch denkt niet iedereen aan bijvoorbeeld verantwoord eten. Als je bedenkt dat 15% van de bevolking functioneel analfabeet is en dus niet in staat is folders te lezen kan je de verantwoordelijkheid niet helemaal bij de mensen zelf neer leggen.

Is de zorg niet duurzaam? Als voorbeeld wordt gegeven dat een verpleegkundige per dag 8,4 structurele fouten incidenteel oplost en dat 65% van de tijd op gaat aan zoeken, verhelderen, begrijpen en invullen. Duurzame zorg begint met verspilling tegengaan!  Als bronnen van verspilling worden genoemd: verwarring, verplaatsen, wachten, dubbele processen, inventaris, gebreken en over productie.

Wat is er nodig om tot duurzame zorg te komen? Hanteer instellingsbreed een brede definitie van kwaliteit van zorg en een brede visie op hoe kwaliteit ontstaat. Kwaliteit van zorg is een systeem verantwoordelijkheid in plaats van een competentievraagstuk van een individuele arts of verpleegkundige. Zorg dat alle relevante informatie beschikbaar is en focus intern op leren van elkaar bij kwaliteitsbeleid.

Wat kunt u morgen al doen? Stop met het incidenteel oplossen van structurele fouten. Begin met één fout per dag.

Duurzaamheid in de praktijk

In het Sint Franciscus Gasthuis wordt actief aan duurzaamheid gedaan. Duurzaamheid binnen het Rotterdamse ziekenhuis heeft vier kenmerken: iedereen binnen het ziekenhuis kan het verschil maken, het uitgangspunt is goede zorg, duurzaam hoeft niet duurder te zijn en alle concrete mogelijkheden worden uitgewerkt. Ook bij de voorzitter van de Raad van Bestuur, Henk Gerla, komen 3 P’s (people, planet, profit) van duurzaamheid weer aan bod. Is deze hype uit het bedrijfsleven ook relevant voor de zorg?

Het thema ‘ people’ heeft in de zorg allereerst te maken met goed personeel en is noodzakelijk om goede zorg te leveren. Daarnaast is een zorgvuldig HRM-beleid een vereiste. Bij ‘people’ in de zorg kan ook gedacht worden aan het reduceren van ziekteverzuim door middel van een fietsenplan. Of aandacht voor het behoud van medewerkers, het zorgen voor minder verloop. Doorwerken tot het 67-ste jaar kan ook een optie zijn. De zorg moet zo worden dat we er met zijn allen trots op zijn.

Het aspect ‘planet’ vind je in de zorg terug bij duurzaam inkopen. Platte computerschermen, meals-on-wheels, voeding uit de regio en expliciete inkoopvoorwaarden (gezamenlijk inkopen met meerdere ziekenhuizen) zijn daar voorbeelden van. Ook zorgvuldig omgaan met water, elektriciteit en gas horen bij ‘planet’. Denk hierbij aan led-verlichting, lichtsensoren, isolatie en niet nat reinigen. Dit laatste wordt in een drietal ziekenhuizen geprobeerd. Winst voor ‘planet’ is ook te halen uit het voorkomen van afval en het zorgvuldiger verzamelen. Bijvoorbeeld met het gebruik van digitale foto’s, gescheiden inzamelen, EPD’s en dubbelzijdig kopiëren.

Wat kunnen we in de zorg met ‘profit’? Een zorginstelling is in principe niet winst gericht. Maar zonder een positieve marge komt de toekomst in het gedrang. Winst valt te halen bij een duurzame verbetering van de patiëntenlogistiek. En door niet te kiezen voor de goedkoopste investering maar te kijken naar de totale kosten van iets gedurende zijn gehele levenscyclus (total cost of ownership).

Hoe kan je als zorginstelling veranderen? Een duurzame verandering valt of staat met het aanpassingsvermogen van het personeel. Daarnaast moeten de volgende vragen beantwoord worden: hoe ontstaat draagvlak en hoe kun je aansturen op verandering? Duurzaamheid verdient meer aandacht in de zorg. Laten we vandaag beginnen!

Koffiepraat

Na deze sprekers in het plenaire deel van het congres was ik wel toe aan een duurzaam kopje koffie. Met een duurzaam koekje. Gelukkig was dit uitstekend geregeld. Aan tafel sprak ik met Marjo Butter uit Heliomare. Op mijn vraag welke rol duurzaamheid binnen het revalidatiecentrum speelt antwoord ze: “Daar wordt wel al over gesproken in het team. We zien ook het nut er allemaal van in. Een verslagje van zulke besprekingen wordt later ook verspreid”. Collega Wil Dam (verpleegkundige) en Nicolien Koch (continentie verpleegkundige) vullen aan dat revalidanten erop worden aangesproken als ze de TV of het licht aan laten. 

Sitdown comedy

De koffie was heerlijk! Bij terugkomst in de grote zaal wordt Jaap Bressers, een sit down comedian, het podium op gereden. Hij maakt grappen over de avonturen van zijn afstandbediening met drie standen: voor plassen, poepen en een erectie. En vertelt met zelfspot over de Paralympics.

Meer over Jaap Bressers vindt u op www.sitdowncomedy.nl.

Duurzame verschuivingen

De volgende spreker is Monique van Doorn CEO van de Casemanagement Groep. Als laatste spreker in het gemeenschappelijke deel van dit congres stelt zij de vraag: Hoe duurzaam is mijn inzet? 

Duurzaamheid lijkt als mooi weer: niemand is tegen. Is het alleen trendy of is het fundamenteel? Dat de triple-P ook hier weer langs komt bewijst dat people, planet en profit echt een hot item zijn. Zorg met waarde voor mensen, voor de planeet en voor de economie vraagt om een andere visie op zorg.  

De gezondheidszorg is geen kostenpost, maar een investering in de kwaliteit van de maatschappij (profit). Professionals worden meer en meer ingezet om gezond leven te bevorderen en om zelfmanagement en zelfredzaamheid te versterken (people). De inzet van professionals verschuift. Naast behandelaar zijn er taken als coach, voorlichter en klantadviseur. De vakkennis wordt versterkt met de ontwikkeling van andere competenties. Duurzame zorg vraagt om innovatie en voortdurende reflectie: wat kan anders, wat kan beter? 

Duurzame zorg vergt fundamenteel andere keuzes en een andere ordening. Dit vraagt dan weer om professionals die durven vernieuwen, die deel uitmaken van leerprocessen, die een sleutelpositie innemen in de ontwikkeling van duurzaamheid. Het vraagt moed om innovatieve materialen en communicatie te durven benutten.

Professionals zullen met de klant moeten samenwerken op weg naar meer kwaliteit van leven. Het doet er niet altijd meer toe of je er bent als professional, soms moet je zorg geven, soms moet je zorg laten. Samen met de klant bepaal je wat nodig is. De dialoog met klanten is daarom van wezenlijk belang.

Hoe duurzaam kan ik zijn? Eigenlijk is het best lastig. Iedereen wil graag andere en duurzame zorg, maar in de praktijk gaat het heel langzaam en de besluitvorming is traag. De ICT wordt nog te weinig benut, terwijl daar volop kansen liggen. Nodig is dat actieve, betrokken professionals op staan met hart voor de zaak. Durft u?